Gespreid Leiderschap in het onderwijs - een kleine inkijk

26 sep 17

Gespreid Leiderschap in het onderwijs - een kleine inkijk

In hun werk als onderwijsonderzoekers bezoeken Frank Hulsbos en Stefan van Langevelde regelmatig scholen in het primair, voortgezet en beroepsonderwijs. "Ons onderzoek gaat altijd om de vraag hoe een werkomgeving in de school eruitziet die leidt tot verbetering en vernieuwing van het onderwijs en de schoolorganisatie. We zijn vooral benieuwd naar de manier waarop leiderschap in de school vorm krijgt".

 

Op 22 september is bij Kessels & Smit Publishers het boek Gespreid leiderschap in het onderwijs - Elkaar invloed gunnen voor vernieuwing uitgekomen. In dit boek werken, onder redactie van Frank en Stefan, diverse Nederlandse experts - zoals Joseph Kessels, Marco Snoek en Hartger Wassink - uit wat gespreid leiderschap is, welke spanningen het oproept met formeel leiderschap en welke condities in de school het mogelijk maken. Frank en Stefan geven in deze blog een kleine inkijk over wat gespreid leiderschap is:

 

Voorbeelden van gespreid leiderschap

"Veel mensen denken bij leiderschap aan daadkrachtige leiders met bijzondere kwaliteiten, die hen in staat stellen de kar te trekken. Leiderschap wordt ook vaak verbonden aan het leiderschap van formeel leidinggevenden, zoals de teamleider, de schoolleider of de bestuurder. De schoolleider heeft een visie en ‘zet de lijnen uit’, terwijl de ‘werkvloer’ zijn opdrachten uitvoert. En wanneer het spannend wordt, bijvoorbeeld in tijden van crisis, verwachten we van hem of haar heldere en uitvoerbare oplossingen.

 

Hoewel dit denkbeeld over leiderschap ook in het onderwijs nog altijd domineert, zien wij in de praktijk juist talrijke voorbeelden van gespreid leiderschap, waarin leiderschap een heel andere gedaante aanneemt. We geven drie voorbeelden.

  • Samen praktijkonderzoek doen - Een groepje leraren van een middelbare school voor praktijkonderwijs in Alphen aan den Rijn doet onderzoek naar factoren die de motivatie van leerlingen stimuleren. In het onderzoek neemt Henk, die beschikt over goede gesprekstechnieken, interviews af met leraren en leerlingen. De hele groep analyseert samen de interviews en omdat Peter goed kan schrijven, werkt hij een onderzoeksrapportage uit. De groep doet dat onder aanmoediging en met ondersteuning van schoolleider Femke. Het onderzoek leidt tot meer keuzeruimte in het curriculum, wat ten goede komt aan de motivatie van leerlingen. Bovendien ontdekt het team dat ook leraren te weinig keuzeruimte ervaren. Dat leidt tot een wijziging in de overlegstructuur, zodat collega’s gemotiveerder meedoen aan de teamvergaderingen.

 

  • Werken zonder teamleider - Docente Karin werkt bij een roc in Ede. Na het vertrek van haar teamleider wil zij verder: met haar team, maar zonder formeel leidinggevende. Ze krijgt toestemming van het college van bestuur om daarmee te experimenteren. In eerste instantie is het college bezorgd over de toekomst van het team. Karin verzamelt een aantal geïnteresseerde collega’s uit haar team; samen doen ze onderzoek naar de ontwikkeling van het team en de voordelen die de nieuwe situatie brengt. Zo weten zij het college van bestuur over de streep te trekken. Inmiddels begeleidt Karin ook andere teams van het roc naar meer zelfsturing.

 

  • Een school waar ook leerlingen invloed uitoefenen - Op de democratische school De Ruimte in Soest bouwen leraren en leerlingen samen aan het onderwijs op hun privéschool. Ze hebben een gelijkwaardige stem bij het bepalen van nieuwe initiatieven en de richting die de school op gaat. Onlangs hebben Thijs en Micha, twee jonge leerlingen, het initiatief genomen om een muziekstudio te bouwen. Daarmee kunnen zij onder schooltijd hun instrumenten bespelen zonder andere leerlingen te storen.


In deze voorbeelden is leiderschap niet alleen weggelegd voor de schoolleider, maar oefenen diverse collega’s invloed uit. Schoolleiders, leraren en soms ook leerlingen trekken samen op bij het oplossen van lastige vraagstukken. Ieder heeft daarbij invloed op basis van expertise en belangstelling.

 

Bronnen van inspiratie

Deze voorbeelden van gespreid leiderschap in de school inspireren ons. Leiderschap bestaat niet alleen uit de briljante ingevingen, het gedrag of de kenmerken van de schoolleider. Ook leraren kunnen leiden. Wie invloed uitoefent, kan per situatie verschillen, afhankelijk van de expertise die op dat moment nodig is. In de voorbeelden zien we dat leraren, zoals Henk, Peter en Karin, veel plezier beleven aan werkprocessen waarin zij wisselend leiderschap kunnen verwerven. Zij bundelen hun expertise en komen tot slimme oplossingen voor problemen."

 

Bij het nadenken over de vraag ‘Hoe breng ik gespreid leiderschap in de praktijk?’ kunnen schoolleiders of leraren tegen allerlei dilemma’s, vragen of belemmeringen aanlopen. Het boek Gespreid leiderschap in het onderwijs is geschreven voor leraren en schoolleiders die voor iedereen in de school ruimte willen scheppen om invloed uit te oefenen op het onderwijs. De onderzoeken en inzichten in dit boek helpen om in de praktijk handen en voeten te geven aan gespreid leiderschap. Je kan het boek in de webshop bestellen.

 


Andere interessante blogs op het thema “Projecten” voor jou geselecteerd:


Vernieuwing als beweging

13 sep

Vernieuwing als beweging

Hoe is onze manier van kijken naar innovatie de afgelopen tien jaar veranderd en wat is de volgende vraag voor ons vak? We weten inmiddels uit allerlei onderzoek dat je een grote innovatie het best klein kunt beginnen. Een experiment in enkele teams levert...

Positief onderwijs: hoe start je ermee?

12 jul

Positief onderwijs: hoe start je ermee?

Inspirerende voorbeelden van een docent, schoolbestuurder en ouder. Er zijn verschillende aanvliegroutes om met positief onderwijs te starten. Op de World Positive Education Accelerator (WPEA) in Dallas kwamen we onder andere deze drie inspirerende voorbeelden tegen van een docent, bestuurder en een ouder....

Vertel je verhaal op www.doorbreken.be

16 mrt

Vertel je verhaal op www.doorbreken.be

Patronen Mensen hebben een natuurlijke neiging om zich tegen veranderingen te verzetten. Veranderingen worden in ons brein ervaren als bedreiging. Ons biochemisch systeem houdt niet van verandering en doet er alles aan om bij het vertrouwde te blijven, ook al is het niet constructief...

De impact van een leiderschapsprogramma

28 nov

De impact van een leiderschapsprogramma

Een leiderschapsprogramma ondersteunt managers in een grote internationale organisatie in hun ontwikkeling. In 2011 werd Kessels & Smit gevraagd om het programma te herontwerpen. In de afgelopen jaren ontvingen we veel positieve feedback van deelnemers en andere betrokkenen. We hadden echter nog geen compleet beeld...

De impact van een kort leertraject gericht op talentontwikkeling

1 dec 16

De impact van een kort leertraject gericht op talentontwikkeling

Naar aanleiding van een kort leertraject deden we een impactonderzoek onder de 26 deelnemers. Het doel van dit onderzoek was nagaan in hoeverre de workshop leidde tot concrete opbrengsten in het werk van de deelnemers. Twee bijeenkomsten en een talentenscan De workshop was...

Nieuw onderzoek: aandacht voor talent in de gesprekscyclus

10 nov 16

Nieuw onderzoek: aandacht voor talent in de gesprekscyclus

Wat is het effect als leidinggevenden en medewerkers expliciet aandacht besteden aan het inzetten van ieders talent? Dat onderzochten we ruim een jaar geleden in een project met de Universiteit Tilburg. We zagen veel positieve effecten . Nu zijn we een stap verder en willen...

Verbinding maken met kwetsbaarheid

13 okt 16

Verbinding maken met kwetsbaarheid

Leer gemaakt van vissenhuid, the seven basics en compatible closet. Voor mij nieuwe termen maar voor deelnemers van de kick-off training van Shop ’n Style gesneden koek. Ik heb het over negen stijlvolle pioniers met de ambitie om de fashion industrie eerlijker en duurzamer te...

Lichte lessen uit Ghana

4 okt 16

Lichte lessen uit Ghana

Het gesprek stokt. Een wanhopige blik. “What question should I ask now?”, vraagt Mercy, één van de deelnemers aan de training Dialogue for Peaceful Change . Ik stel haar een wedervraag: “Wat denk je? Wat komt er als eerste in je op? Let go of...
vorige
1 2 3 ... 19 20 21
volgende